UPI कलेक्ट रिक्वेस्ट फसवणूक: 'पैसे मागणारा' अलर्ट खरे तर तुमच्याकडून काय मागतो
कलेक्ट रिक्वेस्ट तुम्हाला पैसे द्यायला सांगते. ती मंजूर करून UPI PIN टाकल्यावर पैसे तुमच्या खात्यातून जातात, कधीच येत नाहीत. UPI कलेक्ट रिक्वेस्ट फसवणुकीत फसवणूक करणारे याला रिफंड, बक्षीस किंवा पेमेंट म्हणून सादर करतात. त्याच व्यक्तीला नेमकी तीच रक्कम द्यायची तुमची अपेक्षा नसेल, तर नाकारा.
मुख्य मुद्दे
- कलेक्ट रिक्वेस्ट म्हणजे तुमच्याकडे पैसे मागितले जात आहेत. मंजूर करणे म्हणजे पैसे देणे.
- NPCI चे सध्याचे नियम व्यक्तींमध्ये कलेक्ट रिक्वेस्टला परवानगी देत नाहीत, म्हणून एखाद्या 'व्यक्ती'कडून आलेली रिक्वेस्ट धोक्याचा इशारा आहे.
- व्यवसायांच्या रिक्वेस्ट अजूनही येतात. खरेदी तुम्ही सुरू केली असेल आणि नाव व रक्कम जुळत असेल तरच मंजूर करा.
- रिक्वेस्ट नाकारल्याने किंवा दुर्लक्ष केल्याने तुमचे काहीच नुकसान होत नाही.
UPI कलेक्ट रिक्वेस्ट म्हणजे काय, आणि फसवणुकीत ती का वापरली जाते?
पैसे घेणाऱ्याकडून सुरू होणारा UPI व्यवहार अशी NPCI कलेक्ट रिक्वेस्टची व्याख्या करते: पैसे देणाऱ्याकडून रक्कम घेण्यासाठी लाभार्थ्याच्या बाजूने रिक्वेस्ट पाठवली जाते. सोप्या भाषेत, कोणीतरी तुमच्या UPI अॅपला त्याला पैसे द्यायला सांगतो, आणि अॅप तुमची मंजुरी मागते.
ती मंजुरीच पेमेंट आहे. ते पूर्ण करण्यासाठी तुम्ही UPI PIN टाकता, किंवा चालू केले असल्यास बोटाचा ठसा किंवा चेहऱ्याने पडताळणी करता. मग पैसे तुमच्या खात्यातून निघून जातात. तुमच्या खात्यात पैसे आणणारी अशी कोणतीही कलेक्ट रिक्वेस्ट नसते.
अलर्ट चांगल्या बातमीसारखा दिसू शकतो, म्हणून फसवणूक चालते. रिफंड वाट पाहत आहे, खरेदीदाराने पैसे पाठवले, किंवा कॅशबॅक जिंकलात असा मेसेज येतो, आणि रकमेसह रिक्वेस्ट दिसते. रिक्वेस्टवर काहीही लिहिलेले असू शकते. ती मागते ती कृती मात्र नेहमी एकच: पैसे द्या.
कलेक्ट रिक्वेस्टबाबत अलीकडे काही बदलले आहे का?
हो. NPCI च्या UPI एकत्रित परिपत्रकात (आवृत्ती 1.0, 18 सप्टेंबर 2026 रोजी जारी) म्हटले आहे की व्यक्ती-ते-व्यक्ती (P2P) व्यवहारांवर कलेक्ट सुविधेला परवानगी नसेल, याची खात्री PSP आणि UPI अॅप पुरवठादारांनी करावी. व्यवहारात याचा अर्थ, एखादी व्यक्ती UPI द्वारे तुम्हाला कलेक्ट रिक्वेस्ट पाठवू शकू नये.
यातून दोन व्यावहारिक गोष्टी:
- खासगी व्यक्तीकडून आल्याचे भासवणारे काहीही तुम्हाला पेमेंट मंजूर करायला सांगत असेल, तर संशयास्पद समजून नाकारा.
- मर्चंटच्या कलेक्ट रिक्वेस्ट या नियमाच्या कक्षेत नाहीत. दुकाने, बिल पाठवणारे आणि ऑनलाइन सेवा अजूनही तुम्हाला पैसे भरण्याची रिक्वेस्ट पाठवू शकतात, उदाहरणार्थ चेकआउटवर तुम्ही स्वतः तो पर्याय निवडता तेव्हा. म्हणून रिक्वेस्ट येणे हा फसवणुकीचाही पुरावा नाही आणि सुरक्षिततेचाही नाही.
सुरक्षित सवय कोणत्याही नियमावर अवलंबून नाही: फक्त तुम्ही स्वतः सुरू केलेलेच मंजूर करा.
मंजूर करावी की नाकारावी, हे कसे ठरवावे?
- स्वतःला विचारा: हे मी सुरू केले का? तुम्ही ऑर्डर दिली, तिकीट बुक केले, किंवा बिल भरताना रिक्वेस्टचा पर्याय निवडला. नसेल तर नाकारा.
- लाभार्थ्याचे नाव वाचा. ज्या व्यवसायाला पैसे देत आहात तोच असावा. एखाद्या व्यक्तीचे नाव, किंवा खरेदीशी संबंध नसलेले नाव असेल तर नाकारा.
- रक्कम तुमच्या बिलाशी रुपयापर्यंत जुळवा.
- रिक्वेस्टचा प्रकार वाचा. काही रिक्वेस्ट मँडेट तयार करतात, ज्यामुळे एकदाच नव्हे तर पुढेही पैसे कापले जाऊ शकतात. नियमित पेमेंटसाठी तुम्ही जाणीवपूर्वक होकार दिला असेल तरच ते मंजूर करा.
- वरील सर्व बरोबर असेल तरच मंजूर करून PIN टाका. नाहीतर नाकारा, किंवा रिक्वेस्टची मुदत आपोआप संपू द्या.
कलेक्ट रिक्वेस्टमधील नेहमीची वाक्ये आणि त्यांचा खरा अर्थ
| मेसेज किंवा फोन करणारा काय म्हणतो | मंजूर केल्यावर प्रत्यक्षात काय होते | सुरक्षित प्रतिसाद |
|---|---|---|
| "रिफंड मिळवण्यासाठी मंजूर करा" | रिक्वेस्ट पाठवणाऱ्याला पैसे जातात | नाकारा. रिफंड जमा होतो, मंजूर करावा लागत नाही |
| "खरेदीदाराने पेमेंट पाठवले आहे, स्वीकारा" | 'खरेदीदारा'ला पैसे जातात | नाकारा. खरे पेमेंट तुमच्या मंजुरीशिवायच येते |
| "कॅशबॅक किंवा बक्षीस आहे, PIN टाकून घ्या" | रिक्वेस्ट पाठवणाऱ्याला पैसे जातात | नाकारा आणि दुर्लक्ष करा |
| "1 रुपयाच्या रिक्वेस्टने खाते व्हेरिफाय करा" | पेमेंट, कदाचित अनेकांपैकी पहिले | नाकारा. पडताळणीसाठी अनोळखी व्यक्तीला पैसे द्यावे लागत नाहीत |
| आत्ताच दिलेल्या ऑर्डरची रिक्वेस्ट, योग्य नाव आणि रक्कम | तुम्ही निवडलेल्या मर्चंटला पेमेंट | सर्व जुळत असेल तर मंजूर करा |
लोक फसवणुकीच्या रिक्वेस्ट का मंजूर करतात?
- 'रिक्वेस्ट' हा शब्द निष्क्रिय वाटतो. काहीतरी घ्यायला सांगितले जात आहे असे वाटते, द्यायला नाही.
- फोन कॉल दबाव आणतात. फोन करणारा लाइनवर राहून प्रत्येक टॅप सांगत जातो आणि सगळे सुरक्षित असल्याचा आग्रह धरतो.
- सुरुवातीला लहान रक्कम. छोटी रिक्वेस्ट कमी धोक्याची वाटते आणि मोठ्या रिक्वेस्टसाठी विश्वास तयार करते.
- ओळखीची नावे. रिक्वेस्टमध्ये डिलिव्हरी कंपनी, बँक किंवा सरकारी योजनेसारखी नावे असू शकतात.
चारही गोष्टींना एकच साधा नियम: PIN टाकावा लागत असेल तर तुम्ही पैसे देत आहात. कोणतीही खरी व्यक्ती पैसे मिळवण्यासाठी तुम्हाला पैसे द्यायला सांगणार नाही.
फसवणुकीची रिक्वेस्ट मंजूर केली असेल तर आत्ता काय करावे?
- त्याच स्रोताकडून येणाऱ्या पुढच्या सर्व रिक्वेस्ट नाकारा, आणि फोन करणाऱ्याशी बोलणे थांबवा.
- 1930 वर कॉल करा आणि गृह मंत्रालयाअंतर्गत चालणाऱ्या राष्ट्रीय सायबर गुन्हे तक्रार पोर्टलवर तक्रार करा.
- UPI हिस्ट्रीतील व्यवहाराच्या रेफरन्ससह, अधिकृत अॅप, वेबसाइट किंवा शाखेमार्फत बँकेला कळवा.
- तुमच्या UPI अॅपमध्ये किंवा NPCI च्या MyUPI तक्रार पेजवर वाद नोंदवा.
- मँडेट मंजूर केले असेल तर, UPI अॅपच्या मँडेट किंवा ऑटोपे विभागात जाऊन ते रद्द करा, आणि बँकेकडून खात्री करून घ्या.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
पैसे मिळवण्यासाठी कलेक्ट रिक्वेस्ट मंजूर करावी लागते का?
नाही. पैसे मिळवण्यासाठी तुमची मंजुरी, PIN किंवा बायोमेट्रिक कधीच लागत नाही. कोणी तुम्हाला पैसे देतो तेव्हा पैसे थेट येतात आणि क्रेडिट अलर्ट मिळतो. कलेक्ट रिक्वेस्ट नेहमी पाठवणाऱ्या व्यक्तीला किंवा व्यवसायाला तुम्ही पैसे द्यावेत असेच सांगते.
एखादी व्यक्ती अजूनही मला कलेक्ट रिक्वेस्ट पाठवू शकते का?
NPCI च्या 18 सप्टेंबर 2026 च्या UPI एकत्रित परिपत्रकानुसार व्यक्ती-ते-व्यक्ती व्यवहारांवर कलेक्ट रिक्वेस्टला परवानगी नाही. खासगी व्यक्तीच्या रिक्वेस्टसारखे काही तुमच्यापर्यंत आले तर नाकारा आणि पाठवणाऱ्याकडे संशयाने पाहा.
कलेक्ट रिक्वेस्टकडे फक्त दुर्लक्ष केले तर काय होते?
काहीही भरले जात नाही. कलेक्ट रिक्वेस्ट पूर्ण होण्यासाठी तुमची सक्रिय मंजुरी आणि UPI PIN लागतो. मंजुरी दिली नाही तर खात्यातून पैसे जात नाहीत. तरीही नाकारणे ही चांगली सवय आहे, त्यामुळे रिक्वेस्ट हटते आणि ती नको होती हे स्पष्ट होते.
मोठ्या कंपनीकडून आलेली कलेक्ट रिक्वेस्ट नेहमी सुरक्षित असते का?
फक्त पेमेंट तुम्ही स्वतः सुरू केले असेल तरच. ऑर्डर तुम्हीच दिली का, लाभार्थ्याचे नाव त्याच व्यवसायाचे आहे का, आणि रक्कम बिलाशी जुळते का ते पाहा. अनपेक्षित रिक्वेस्टवरील ओळखीचे नाव हे विश्वासाचे नव्हे, नाकारण्याचे कारण आहे.
चुकून रिक्वेस्ट मंजूर झाली आणि मँडेट तयार झाले. आता काय करू?
UPI अॅपच्या मँडेट किंवा ऑटोपे विभागात जाऊन ते रद्द करा. मग ते रद्द झाल्याची बँकेकडून खात्री करा, आणि आधीच कापलेल्या पैशांसाठी 1930 वर कॉल करून व cybercrime.gov.in वर तक्रार नोंदवून कळवा.
अधिकृत स्रोत
- NPCI - UPI Consolidated Circular (Version 1.0, 18 September 2026)
- NPCI - Fraud Awareness
- राष्ट्रीय सायबर गुन्हे तक्रार पोर्टल (I4C, गृह मंत्रालय)
- NPCI - MyUPI: UPI तक्रारी आणि व्यवहाराची स्थिती
संबंधित मार्गदर्शक
हे मार्गदर्शक इतर भाषांमध्ये वाचा: English हिन्दी தமிழ் తెలుగు বাংলা
